aanplanten van bomen en struiken

Woord vooraf: ik weet één en ander af van bomen planten en snoeien, maar dat maakt me nog lang geen specialist. De informatie die hier staat is bijeengesprokkeld uit literatuur, op demonstraties en nagelezen en aangevuld door ‘beroeps’. Wat hier staat mag dus als ‘vrij correct’ beschouwd worden, maar aanvullingen en opmerkingen zijn altijd welkom.

Wanneer

De beste periode voor aanplanten is vanaf de bladval tot net voor het uitlopen van de bladknoppen.

Voor je begint: bodem en bemesten

Voor een gezonde fruitboom is de bodem van levensbelang. Een boom die het niet goed doet kan sterk geholpen worden met gerichte bemesting. Daarvoor is een bodemanalyse nodig, die kan uitgevoerd worden door onder andere de Bodemkundige Dienst België (kost ongeveer 40 €). Belangrijk daarbij zijn de zuurtegraad van de bodem, en de NPK- verhouding: stikstof (N) is vooral nodig voor de groei, Fosfor (P) is vooral nodig voor de wortels, Kalium (K) is nodig voor een goede bloei en vruchtzetting.

Bemesten doe je liefst met organische mest (compost, stalmest), tenzij je grote fouten in de NPK-verhouding moet rechttrekken: in dat geval ben je aangewezen op korrels, maar denk er aan dat die de bodem op lange termijn verzuren en verzouten.
Bemesten doe je best onder de rand van de boomkruin: daar zijn de wortels het meest aktief (geldt ook voor eventueel begieten in de zomer).

Je kan ook uitgetrokken brandnetels als bemesting gebruiken: gewoon rond de boom leggen en de voedingsstoffen komen langzaamaan in de bodem terecht. Let wel: op deze manier rijk je nagenoeg enkel de stikstof (N) aan.

Bladbemesting is ook nuttig: zet brandnetels of heermoes in een emmer water gedurende enkele dagen en spuit dit op de boom. Heermoes heeft bovendien een antischimmel werking, en brandnetel helpt tegen bladluizen. Met Heermoes-gier spuiten kan vanaf juli-augustus, dit is de periode waarop de meest schadelijke schimmels zeer actief zijn.

Chemisch sproeien is sterk af te raden: je verstoort het evenwicht in de bodem, en opportunistische woekeraars krijgen alle kansen.

Bemesten kan (bij oude bomen bvb) ook door gaten van zo’n 50 cm diep te boren aan de rand van de boomkruin, en daar compost in de doen. De boomwortels zullen er zich spontaan sterk in ontwikkelen.

Stap 1: koop een boom

Zorg dat je zeker bent dat je de juiste variëteit krijgt. Een kleine, gespecialiseerde kweker geeft je meestal meer zekerheid.

Voor hoogstammen en fruitbomen: koop een boom met een volledige kruin, waar geen takken uitgeknipt of afgetopt zijn. Bij fruitbomen zijn er normaal initieel vier grote takken: drie ‘zijtakken’ en een ‘hoofdtak’. Koop geen boom met minder dan drie goeie takken.

Let er ook op dat het wortelstelsel goed ontwikkeld is, vooral veel fijne worteltjes zijn van belang.

Pas er ook op dat de wortelhaartjes niet kunnen uitdrogen, vooral bij het vervoer in een open aanhangwagen of op het dak van de auto doe je best een beschermende hoes over de wortels. Als je de planten niet onmiddellijk na aankoop kan aanplanten, bescherm ze dan tegen uitdrogen en vorst, bijvoorbeeld met een plastic zeil of een oud deken. Duurt het nog vrij lang vooraleer je zal kunnen aanplanten, dan kan je de planten best inkuilen (dwz: de wortels ingraven onder een laag losse aarde of nat zand).

Stap 2: hoe planten

Dat is een beetje afhankelijk van wat je precies plant: Wilgen en populieren, andere bomen en struiken of fruitbomen,

Als je Wilg en Populier wil aanplanten, kan je aan de slag met “poten”. Poten zijn niks meer dan een stuk afgezaagde wilgentak. Typisch voor wilgen en populieren is dat, als je zo’n afgezaagd stuk tak in de grond steekt, het wortels en bladeren gaat vormen en kan uitgroeien tot een kloon van de moederplant.
wilgepoten plantenNormaal gezien wordt dat vooral gedaan om knotwilgen te planten: een minstens vijf centimeter dikke tak van drie meter lang een meter diep in de grond werken (goed stevig aankloppen: hiermee voorkom je dat de tak te veel beweegt met de wind en de nieuw gevormde microworteltjes beschadigd raken), en met een beetje geluk heb je een knotwilg. Maar het kan ook met dunnere éénjarige takken, zolang ze maar diep en vast genoeg in de grond zitten. Het vergt dan gewoon wat meer tijd om tot een grote boom te komen. Om de kans op succes te vergroten kan je de onderzijde schuin afzagen en enkele inkepingen maken in de schors. Deze kwetsuren vergemakkelijken de wortelvorming (zie foto links).

voldoende groot plantgatkleurverschil bepaalt plantdiepteVoor andere boom- en struiksoorten moet je met jonge plantjes uit de kwekerij werken. Voorzie en voldoende groot plantgat (2x zo ruim als de wortelkluit, zie foto uiterst links), en plant de boom zeker niet dieper dan hij in de kwekerij stond (kan je zien aan het kleurverschil onderaan de stam, foto links). Bij te diep geplante bomen krijgen de wortels niet voldoende zuurstof en komen er gegarandeerd problemen van. Kenmerkend voor een boom die te diep geplant werd zijn opslag onderaan bij de wortel. Enige remedie bij zo’n boom is hem de eerstvolgende winter voorzichtig los te graven en hem hoger te herplanten.

Hak altijd de aardkluiten op kleine stukken alvorens het gat weer te vullen.

Als je solitaire bomen zet en hierbij met groot plantgoed werkt (hoogstam) dan voorzie je best ook een steunpaal om de boom op te binden. Die hoeft niet zo hoog te zijn, want opbinden gebeurt best op ± 1 m boven de grond.
Plant je een haag, dan is de keuze uitgebreid: Meidoorn, Olm, Haagbeuk, Hulst, Sleedoorn, Veldesdoorn, Taxus, Wilde liguster, Beuk,… je kan kiezen voor een haag met 1 soort of je kan met meerdere soorten gaan inmengen. Voor het inmengen komt de Hondsroos, Gelderse roos, Rode kornoelje en Kardinaalsmuts zeker ook in aanmerking, al ben ik van Hondsroos totaal niet meer zo zot (maakt lange stekelige uitlopers en is nogal dominant.

Om een goed aaneengesloten haag te krijgen moet je rekenen op 3 à 5 planten per meter.

Als je wat meer plaats hebt kan je overwegen om een houtkant aan te planten. Dergelijk hakhout is een goede optie bij het bebossen van een kleine oppervlakte, zoals de houtkanten in onze tuin. Je kiest dan natuurlijk best voor soorten die zo’n hakhoutbeheer verdragen. Een tweede criterium was in ons geval een redelijk goede houtopbrengst. Dan ben je al gauw beperkt tot soorten als Wilg, Gewone es, Haagbeuk, Zomereik, Zwarte els. Eventueel ook Gewone esdoorn of Tamme kastanje, al zijn die twee ecologisch
dan weer minder interessant. Als je dan ook de groeisnelheid in aanmerking neemt komen Wilg en Gewone es als grote winnaars uit de bus, en vallen Zomereik en Haagbeuk weer uit de gratie. Beetje mengen is nog de beste optie, maar plant ze in groepjes zodat snelle en trage groeiers wat bijeen staan.
Planten met een onderlinge afstand van één à anderhalve meter, en de eerste jaren ongemoeid laten. Daarna kan je ze dan op 20 à 25 centimeter van de grond afzetten. Vanaf dan hanteer je naargelang de soort (zie hakhoutbeheer) een verschillende omlooptijd. Bij lange houtkanten kan je zelfs kiezen om in 2 fasen te werken (vb om de zes jaar de helft van de houtkant), op die manier blijft de ecologische waarde constant en blijven de beestjes niet in de kou staan. Je kan er ook voor kiezen om enkele bomen uit je houtkant te laten groeien (middelhout) of als knotboom (dus hoger afgezet) te behouden.

Fruitbomen

Hoogstamfruitbomen zijn groot: ofwel moeten ze in een aanhangwagen, ofwel op de bagagedrager. Pak daarom de wortels goed in met plastic (fruitboomwortels zijn gevoelig voor uitdroging), en draai wat doeken rond de stam waar hij met de bagagedrager / aanhangwagen in contact komt. Op die manier raakt de stam niet beschadigd.

Graaf een flink brede kuil uitgraven (bewaar de afgestoken graszoden eventjes appart) waar de boomwortels voldoende ruimte hebben. Plooi de grote wortels zo weinig mogelijk om: je hebt kans dat ze dan gaan afsterven. Maak het plantgat niet te diep: de boom mag niet dieper geplant worden dan hij in de kwekerij stond (te zien aan de kleurovergang op de stam, zie foto hieronder rechts). Fruitbomen worden immers dikwijls geënt op een goed – wortelvormende onderstam. Als je de boom te diep plant, dan gaat de eigenlijke stam ook (minder goede) wortels vormen, en raken de onderzittende (goede) wortels afgesneden van de rest van de boom zodat de boom op termijn kan afsterven.

boom planten: plantgat fruitboom plantgat wortels fruitboom

Bemerk op de foto’s hierboven ook dat er al een steunpaal in de plantkuil zit: door de steunpaal tegelijk met de boom te planten voorkom je het beschadigen van de wortels. Een goede steunpaal hoeft niet meer dan een meter boven de grond uit te steken. Te lange steunpalen resulteren in een ‘luie’ boom die, als de steunpalen later weggehaald worden, alsnog kan ontwortelen. Plaats te steunpaal niet vlakbij de boom maar geef de stam voldoende ruimte om te verdikken.

Vul vervolgens het plantgat met de fijngebrokkelde aarde (geen grote kluiten, en vooral géén verse mest want dan verbranden de wortels). Na het planten de aarde flink aandrukken en indien nodig wat begieten, maar overdrijf hier niet mee. Tenslotte de graszoden terugleggen.

Rest nog de boom te beschermen tegen de rondlopende grazers, in mijn geval schapen. Gewoon kippengaas is daarbij nog het meest efficiënt gebleken. Heb je andere dieren lopen (geiten, koeien, paarden) dan is er iets groter en sterker nodig.

boombescherming boombescherming

Tenslotte: als je de boom op de kwekerij gaat ophalen dan zijn ze meestal wel zo vriendelijk om hem z’n eerste vormsnoei te geven. Is dat niet gebeurd (of doe je het, zoals ikzelf, liever zelf) dan is het nú de moment om dat te doen. Selecteer de harttak: die laat je met rust. Dan probeer je uit de overige takken één of twee kransen van drie à vier gelijkwaardige takken te selecteren. Je probeert met andere woorden een pyramide-vorm te bekomen.

fruitboom planten vormsnoei appelboom

Waar

Hou rekening met de wettelijke plantafstanden, dat voorkomt boze buren. Er is een verschil naargelang de soort plantgoed (hoogstam, eigen haag of gemeenschappelijke haag) en de bestemming van het perceel waar geplant wordt (bouwzone, landbouwgebied). Om zeker te zijn neem je best contact op met de milieudienst van je gemeente, want er schijnen nogal wat gemeentelijke reglementen rond te bestaan.

Naargelang je perceel hou je ook best rekening met de specifieke voorkeuren van de planten: sommige soorten staan liever in de zon dan in de schaduw, anderen staan liever nat dan droog.
Veralgemenend kan je de volgende richtlijnen hanteren:

zonnig

schaduw

nat

droog

Beuk  

x

vochtig

 
Bosroos

x

x

?

?

Wilg

x

 

x

 
Meidoorn

x

 

vochtig

 
Gewone es

x

x

vochtig

 
Gelderse roos  

x

vochtig

 
Esdoorn  

x

vochtig

 
Haagbeuk

x

x

vochtig

 
Hazelaar

x

x

x

x

Hondsroos

x

x

x

x

Hulst

x

x

x

x

Linde  

x

x

x

Lijsterbes

x

x

x

x

Olm (Iep)

x

x

vochtig

 
Ratelpopulier

x

 

x

x

Rode kornoelje

x

 

x

x

Ruwe berk

x

 

x

x

Sleedoorn

x

x

x

x

Veldesdoorn

x

x

?

?

Vogelkers  

x

x

 
Sporkehout (vuilboom)

x

x

x

x

Kardinaalsmuts

x

x

vochtig

 
Wilde liguster

x

x

x

x

Zachte berk

x

x

x

 
Zoete kers

x

 

vochtig

 
Zomereik

x

 

x

x

Zwarte els

x

 

x

 

Ook belangrijk ivm de standplaats: gras is ‘groen asfalt’: het is beter de bodem onder de boom grasvrij te houden door geregeld te maaien. Anders krijg je onderaan de stam de geschikte omstandigheden voor schimmels, woelmuizen e.d. Nog beter is de bodem onder de boom daadwerkelijk grasvrij te houden door bijvoorbeeld te Mulchen, of de bodem met afgevallen boombladeren bedekt te houden. Maar echt noodzakelijk is het niet.

Als je bo(o)m(en) dan eindelijk in de grond zitten ben je er nog niet van af: er moet nog gesnoeid worden. Maar dat moet niet onmiddellijk.
Het is beter de boom de eerste twee jaar met rust te laten. Pas daarna is het ogenblik aangebroken om te snoeien. Belangrijk is hierbij de hoofdstructuur goed te sturen, maar daarover elders meer.


met muchas grasjas aan Anne Hollevoet voor de tabel

31 reacties op aanplanten van bomen en struiken

  1. Thomas Overtoom schreef:

    Vraag aan U ? We hebben een lange pergola met druiven( vroege v/d laan ). de eerste jaren deden ze het prima, maar nu krijgt het blad heel vroeg een soort meeldauw, het blad wordt geel en valt af, en de druiven worden zwart .Hoe kan dit ? We vinden dit jammer, is dit een kwestie van bemesting. Graag Uw mening voor dit.

  2. pol mertens schreef:

    heb het zelfde probleem dacht dat het meeldauw was. is nu de druiverlaar verloren???

  3. bart schreef:

    @thomas en pol mertens: ik ben niet zo thuis in die dingen, kan jullie dus niet verder helpen.

  4. guido schreef:

    hallo, leuke site
    zijn van plan een huisje te bouwen ( met een tuintje erbij ) op 50 aren
    is gelegen naast een beekje ( 500 meter van de bron )
    we zouden een aantal fruitbomen willen aanplanten ( goede info gevonden op je site )
    en tegen de beek een houtkant om het later lekker warm te hebben
    ik zie ook dat jij in je tuin hooiland voorziet onder de fruitbomen kun je dat machinaal afrijden? ik weet ook nog niet goed wwat met al die oppervlakte aan te vangen ( eventueel hooiland )
    begrazing zie ik niet zitten aangezien we er regelmatig op uit trekken
    tot nu werd het door een boer gebruikt als weiland maar ik heb niet graag die koeien als ruitenwassers ze brengen te veel vliegen mee

    groetjes

  5. bart schreef:

    Guido, ik maai 2x per jaar met een bosmaaier, ook onder de bomen. Als je hooiland wil ‘afrijden’ zit je al in de duurdere machinerie, of moet je een loonwerker inschakelen. Ik denk dat de fruitbomen in dat geval wel degelijk zwaar in de weg zullen staan.
    Wat de begrazing betreft: sommige mensen spreken af met een schapenhouder in de buurt dat die er zijn beestjes op zet en voor de verzorging van z’n dieren in staat. Dan kan je nog altijd op weekend en heb je toch geen maaiwerk (want daar kruipt toch ook wat tijd in).

  6. guido schreef:

    bedankt,
    zal eens rondkijken of er interesse is om er een schaapje op te zetten, ‘k zal wel een betere afsluiting moeten plaatsen, maar geen gras afrijden of maaien.
    ‘k ga ,nog wat rondneuzen op je site
    groetjes

  7. Pingback: De tuindagen van Beervelde « Boer Thomas

  8. Stevie schreef:

    Beste groene collega’s
    Ik zit met een probleem. Ik zou dolgraag fruitbomen aanplanten vanachter in onzen hof (tliefst laagstammen). Het probleem is dat het daar enorm nat is, zeker in de winter. Heb al wat zitten rondneuzen op het internet en heb hier en daar begrepen dat fruitbomen totaal niet gedijen in natte grond. Weet iemand toch een manier om toch fruitbomen te kunnen planten in deze natte omstandigheden ?

    Dank voor uw feedback
    Stevie

  9. AnneTanne schreef:

    Soms wordt gesuggereerd om de bomen ahw op een klein kunstmatig heuveltje te planten. Ik vrees echter dat dat niet meer dan een lapmiddel is…
    Ik tuinier op behoorlijk droge en arme grond, maar op één plek is het toch een stuk natter, en in de 12 jaar dat daar een perenboom staat is dat boompje nauwelijks groter geworden (en vruchten dragen was er al helemaal niet bij), terwijl elders in de tuin het fruit het ondanks de arme bodem toch meer dan behoorlijk doet.

  10. Stevie schreef:

    AnneTanne, bedankt voor uw reactie .. al had ik het graat ietsje positiever gehad :-)
    Ik zal mijn plannen voor het aanplanten van fruitbomen mogen opbergen vrees ik of het moet zijn dat er nog iemand met een briljant idee uit de hoek komt.

  11. bart schreef:

    Stevie, ik vrees dat Annetanne gelijk heeft. Fruitbomen en nattigheid, het gaat niet samen. Maar er zijn alternatieven: zwarte els en wilg zijn als uitgegroeide boom heel mooi en kunnen bijzonder goed tegen natte voetjes.

  12. Sophie schreef:

    Onze tuin stond vroeger praktisch de ganse winter ‘onder water’. Door het aanplanten van enkele knotwilgen zijn we het overtollige vocht kwijt geraakt. De wilgen doen het heel goed (de rest ook…) dus misschien is dat een oplossing om na de aanplant van wilgen die met het meeste vocht gaan lopen toch fruitbomen te kunnen planten? Als je plaats genoeg hebt tenminste…

  13. rolande routhiaux schreef:

    we hebben verschillende fruitbomen in onze tuin staan, maar de laatste jaren hebben we geen oogst meer. iemand vroeg me of ik ook soms hulst in de tuin had, wat ik moest beamen. blijkbaar is dat de boosdoener; fruitbomen en hulst gaan niet tesamen . is dit waar?

  14. AnneTanne schreef:

    Behalve een tiental fruitbomen hebben we ook verschillende hulststruiken in de tuin. De voorbije jaren zien we ons steeds vaker geconfronteerd met het luxe-probleem van een oogst die we niet opkrijgen…
    Op deze pagina vond ik een artikeltje over een commerciële boomgaard die omringd is door een hulsthaag.

    Zelf heb ik nog nooit gehoord dat hulst bij fruitbomen een probleem zou geven, en vind daar ook nergens enige informatie over…

  15. bart schreef:

    Neen Rolande, dat is niet waar. Het al dan niet aanwezig zijn van hulst heeft geen invloed op de fruitproductie. Wel van belang: de aanwezigheid van geschikte bestuivers (specifieke rassen fruitbomen, ga op zoek naar bestuivingstabellen), voldoende insecten voor de bestuiving, geschikt weer voor bestuiving op het moment van de bloei, geen nachtvorst tijdens de bloei, de kwaliteit van de bodem, de neerslag tijdens het rijpen van de vruchten, de leeftijd van de bomen, de algemene gezondheid van de bomen, …

  16. Pingback: Plantvergunning « Cassandraclub

  17. geert baelus schreef:

    paar weken geleden een herbicide gebruikt aan de rand van het weiland. Het produkt noemt Kid Way. Kan ik op deze plaatsen nog veilig wilgen planten?
    gr
    Geert

  18. bart schreef:

    Geen idee Geert, ik probeer zo ver mogelijk weg te blijven van herbiciden dus weet er heel weinig over. Bezint eer ge begint …

  19. Mexican Blackbirds schreef:

    @Geert: los van het feit dat je sowieso beter géén herbiciden gebruikt: waarom zou je begot een dergelijk product gebruiken in een weiland? zonder is en blijft nog altijd gezonder! zo zou ik het doen: gewoon plaatselijk wat gras uitsteken zodat er een kleine plek blote aarde ontstaat, wilgenpoten erin en hops, laat maar groeien! nu zijn dit voor jou vijgen na pasen, maar wie weet in de toekomst…

  20. AnneTanne schreef:

    Even googlen leert me “Totaalherbicide met lange nawerking. Vernietigt onkruiden en voorkomt nieuwe onkruidgroei.” Het is dan ook bestemd voor ‘gebruik op permanent onbeteelde oppervlakten zoals bv terrassen en opritten’.

    Nu beschouw jij die wilgen wel niet als onkruidgroei, maar de definitie van Bayer is hier allicht: ‘alles wat bladgroen heeft’.
    Je kan dus proberen met die wilgen, maar de kans is groot dat ze niet zullen wortelen…

  21. Loko Tosh schreef:

    rust in vrede brave wilgen

  22. Evert schreef:

    Vraagje : wij willen enkele leilindenbomen poten ,hoever moeten we uit de grens /buren blijven ? bvd voor de reactie

  23. Loko Tosh schreef:

    @ Evert: afgezien van de wetten en gewoonteregeltjes (op te vragen bij de milieuambtenaar van je gemeente) hangt dat natuurlijk ook in belangrijke mate af van je buur : zijn BMI x een agressiviteitsfactor + situatieafhankelijke coëfficienten die je relatie ermee inschatten. Dat getal is de afstand in konijnepoten (een oude landmaat) die je bijtelt (of aftrekt bij goede buren) van de afstanden die de MA je zal geven.

  24. bart schreef:

    @Evert: wat Loko Tosh op enigszins cryptische wijze bedoelt: er zijn geen eenduidige regels wat wettelijk plantafstand betreft. In Vlaanderen heeft elke regio/arrondissement zijn eigen voorschriften, hoe het in Nederland zit weet ik niet. Wat je best kan doen is contact opnemen met de milieudienst van je gemeente, die weten hoe het bij jou ter plaatse zit. In geval je een boze buur hou je je best aan die afstand, in geval goede verstandhouding kan je onderhandelen om die dichter bij de scheiding te zetten. In dat geval best een schriftelijke overeenkomst opmaken, je weet nooit of er geen kink in de kabel komt met de buur.
    @Loko Tosh: er zit een fout in je formule: BMI is vaak omgekeerd evenredig met de verdraagzaamheidscoëfficient. Niet voor niks ‘dikke mensen, gezellige mensen’. Azijnpissers zijn per definitie mager!

  25. Loko Tosh schreef:

    @Bart: Dat is geen “fout” (what’s in a word). Het hele zaakje staat of valt met het teken (+ of -) van die agressiviteitsfactor en ook de situatieafhankelijke coëfficienten zijn niet noodzakelijk positief. Afgezien daarvan, en verwijzend naar de beschrijving van Tokoloshe, dank voor het compliment en insgelijks.

  26. marcel schreef:

    Wat een leuke webstek zeg! Maar waar ik ook hier geen antwoord op vind is het probleem dat ik 6 fruitbomen moet verplanten van ongeveer 4 jaar oud. Liever deed ik dat niet (ze begonnen het net fijn te hebben), maar voor de veiligheid van de schoolgaande jongeren moet er een fietspad worden aangelegd langs ons paradijs. Weet jij hoe ik dat het beste doe? En in welk jaargetijde? Of ken je een plek op internet waar ik die informatie vind?

  27. baute paul schreef:

    ik zou in het najaar inheemse bomen willen aanplanten
    dit op een stuk weiland van 57m op 25m
    waarop moet ik letten

  28. bart schreef:

    op al het bovenstaande paul baute.

  29. franky schreef:

    is de esdoorn beschermd in belgie?

    • bart schreef:

      Als soort is de esdoorn niet beschermd. Maar voor het kappen van gelijk welke hoogstammige boom moet je eerst een vergunning aanvragen bij je gemeente. Dus vanuit dat oogpunt zijn álle bomen beschermd.

Geef een reactie