Met tientallen zijn ze, de grasmotjes. Verspreid over de hooiweide fladderen ze weg als je wat te dicht in de buurt komt. Maar vanavond zullen ze een beetje boos op mij zijn denk ik, want ze zullen moeten samenhokken op de nog overblijvende stengels in de periferie van de weide, want hun biotoopje is onder de maaier verdwenen (en ondertussen al twee keer gekeerd). Nu nog hopen dat het voor zondagmiddag niet begint te regenen, tot ik het hooi droog binnen kan halen (u hoort het goed: ik hoop op géén regen, toch gedurende enkele dagen, jaja, ik durf nogal) of al’t werk is voor niks geweest.  Enfin, we zemme zien.

Ik moet -tot mijn schande- bekennen dat het járen geleden is dat ik zelf gehooid had. Maaien en vervolgens alles naar een grote hoop afvoeren om daar te laten weggisten was jarenlang de standard procedure, I’m affraid. De moderne tijd en het bijhorend gejaagd leven, weetwel. Maar nu ik -verstand komt met de jaren- over wat meer tijd beschik, is het er weer van gekomen (halftime heerst!). Ambachtelijk met de bromvlieg maaien, vervolgens twee keer per dag keren, ‘s avonds op hoopjes om het ‘s morgensvroeg weer uit te spreiden en dan maandagavond de voldoening om het poeierdroog met de hooivork op de hooizolder te kunnen steken. Het hobbyboerken in mij beleefde hoogdagen, dat spreekt. En deze winter kunnen de schaapjes het dan wegmalen.

Niet machinaal geperst, dus het ligt er bij als een zalig zacht (maar jeukend) bedje van een achttal kubieke meter, smekend om wulpse deernes die er in komen rollebollen. Waar zijn ze als ge ze nodig hebt!?!

Wat er nu ligt is enkel de opbrengst van het ‘onderste deel’ van de tuin. Boven op de helling staat nog eens zo veel gras-bloemen mengsel te wachten om dezelfde procedure te ondergaan. Als het een beetje mee zit is dat voor begin juni, mits het regenseizoen dan niet begint… (maar de vier liter/m² van vandaag waren welkom, zeer welkom, mij hoor je niet klagen)

Echt, van mij mag het nog drie dagen regenen! (geen vier, want vrijdag is mijn vaderskapsdag en dan moet ik wel kunnen buiten spelen hé, ze moeten tenslotte niet overdrijven). En dit jaar ben ik bovendien zo goed als klaar voor het komend seizoen; de hooiweides zijn op tijd gemaaid geraakt en ondertussen ook afgevoerd (de foto hier onder dateert van een goeie week geleden), al wat we op kunnen aan appels en peren is geoogst, het beestjesbestand is aangepast aan de magere maanden, … laat de herfst maar komen, ik zal er met volle teugen van genieten.

tijdens:

na:

Zo ergens in de zijmarge van communiefeest en bourgondisch wandelweekend in de Hoge Venen ben ik er warempel  zelfs in geslaagd om het grootste deel van de hooiweide te maaien en af te voeren. Nog een vijftigtal vierkante meter en we spreken er niet meer over. Dat mag wel geen weken meer duren, want dan doet de gestreepte witbol weer zijn ding en dat is nu echt de bedoeling niet. Net als de voorbije jaren valt de eerste maaibeurt dus tussen half mei en begin juni, en dat is goed want op die manier wordt er stilaan een stabiele plantenpopulatie opgebouwd. Nu wachten tot alles (en dan vooral de wilde peen, het knoopkruid, de rolklaver en de ereprijsjes, de agrimonie en de bevernel) weer aan het groeien en bloeien slaan. Want voor het eerst heb ik geen kernen van bijna bloeiende kruiden laten staan en heb ik alles afgemaaid. Normaal gezien zou dat geen probleem mogen opleveren voor een weelderige zomerbloei. Ik ben benieuwd…

Want nú is het moment om wilde bloemen te zaaien: het zaad is rijp, en ‘in de natuur’ komen ze momenteel ook op de grond terecht. Door een fractie van een fractie van de zaadopbrengst van een reservaat te gebruiken kan je zo de hele kruidenmikmak in je tuin introduceren. Het enige wat je eventueel nog moet doen is na enkele weken het maaisel weer uit de tuin weghalen (verarmen van de bodem, weetwel). Morgen maak ik er werk van zie, want morgen heb ik een vrije dag, én ‘t zal schoon weer zijn! Hiep hoi!

edit 10 oktober: opdracht volbracht. Zo goed mogelijk alles uitgespreid, en aangevuld met rijp zaad van de plaatselijke wilde peen, rolklaver, kaardebol, bevernel,…

Het gaat hem, op bovenstaand schemaatje, over de zones van onze tuin gemarkeerd met een ‘B’. Al bij al een behoorlijk oppervlak, dus ik was een paar uurtjes zoet om alles om te leggen en vervolgens met de kruiwagen af te voeren. Gelukkig ben ik ijverig geweest, en lag alles ^(*) tegen maandagavond op een grote (hele héle grote) hoop naast de takkenwal. Net op tijd om de herfstvlagen van de afgelopen dagen voor te zijn. Laat het nu maar regenen!

Tijdens het maaien dit jaar overigens opvallend veel bruine kikkers zien wegspringen richting veilige houtkant of haag. Veel meer dan de vorige jaren. Misschien al het positief effect van het vijvertje?

Helaas is er ook een slachtoffer gevallen: een woelmuis is op het verkeerd moment bovengronds poolshoogte komen nemen en is door de mixer gemangeld. Jammer, maar we zullen het maar op de ‘survival of the fittest’ steken: ‘t zal een beetje een dommeke geweest zijn.

(*): Alles? Neen, niet alles: hier en daar heb ik een grote toef Knoopkruid, Wilde peen en andere kruidachtigen laten staan. Deze mogen eerst nog wat verder van zaadje-verspreid doen vooraleer ze bovengronds ook sneuvelen.

En van zaadjes gesproken: binnen twee weken wordt er gemaaid in een naburig natuurgebiedje van Natuurpunt Zwalmvallei. De afspraak is al gemaakt dat ik daar een paar zakken maaisel mag gaan oprapen om die vervolgens op mijn perceeltje uit te spreiden. Een ideale (en goedkope, want zaadmengsel van wilde bloemen kosten schandalig veel geld!) manier om nieuwe bloempjes in je tuin binnen te smokkelen die zich goed voelen bij de lokale bodemsamenstelling. Zo is bij ons al Agrimonie (foto links), Bevernel, Wilde peen, Margriet, Rolklaver,…  gearriveerd.

Het Bont zandoogje van op de foto hierboven blijft een beetje verweesd achter. Gelukkig bloeit er nog van alles en kan het voor grasjes nog altijd in de C-zones terecht.

]]> http://eigenwijzetuin.be/2008/10/01/des-weekends-op-de-boerenbuiten/feed/ 1 http://eigenwijzetuin.be/2008/08/11/effen/ http://eigenwijzetuin.be/2008/08/11/effen/#comments Mon, 11 Aug 2008 20:36:17 +0000 bart http://eigenwijzetuin.be/?p=862 De haag is geschoren, de Akkerdistels zijn gemaaid. De draadalgen zijn uit de vijver geschept, het grasperk is weer gazon geworden. De druiven zijn gesnoeid en de eerste appels zijn geplukt. De tuin is met andere woorden alweer de oude na enkele weken afwezigheid. Het voordeel van een natuurlijke, arbeidsarme aanpak.

Wel had je nog een achterstallige bericht te goed, wat ik bij deze recht zet:

Zo halverwege juli was het gras-met-boterbloemenperk van maaizone B (links op het schema, voor de gelegenheid in het oranje aangeduid) al half plat geslagen (wind en regen, Belgische zomers weetwel). Omdat er welgeteld één Wilde peen en één toefje Smalle weegbree in stond heb ik een extra maaibeurtje ingelast en dat stuk dus alvast een tweede keer gemaaid en afgevoerd (de Wilde peen en de Smalle weegbree heb ik wel gespaard). Met de maaibeurt van september zal het dus dit jaar drie keer onder handen genomen worden. Ik weet het, maaischema’s zijn er om strikt op te volgen op straffe van slechte bloei. Maar aan de andere kant: regels zijn er om mijn voeten aan te vegen. Zelfs met motivatie deze keer: door een extra keer te maaien verhinder ik dat het gras plat valt en de bodem verstikt. Daarnaast staan er op dat stuk nagenoeg enkel gras en boterbloemen, laten staan voor het zaad hoeft met andere woorden niet, integendeel. En een extra keertje afvoeren betekent ook extra verarming van de bodem én meer ruimte voor nieuw inwaaiende zaadjes om hun ding te doen. Als dat niet goed is!

Voila, nu sta ik weer helemaal effen. Zowel wat de tuin als deze blog betreft. En avant pour de nouvelles aventures !

Gras. Het dient zo op het eerste zicht in hoofdzaak om beesten op te laten kauwen of op te laten zitten, zoals het Azuurjuffertje hierboven netjes demonstreert. Bemerk echter dat het beestje zich niet aan een gewone klassieke grasspriet vastklemt. Ah neen: gras komt in soorten. Veel soorten zelfs, en moeilijk uit elkaar te houden. Bovendien nog hier en daar met elkaar kruisend en tussensoorten vormend en al. Ge ziet al van ver dat gras determineren niet mijnen dada is. Pogingen genoeg ondernomen om tot 80% zekere determinaties te komen, daar niet van. Straatgras, Gestreepte witbol en Kamgras, dat lukt nog. Maar de rest… En ik weet toch liever helemaal zeker wie er allemaal precies in mijn tuin floreert. Want het ene gras is het andere niet. Sommige zijn woekerende mattenvormers (bovengenoemde witbol), andere wijzen dan weer op een gunstig evoluerende situatie (kamgras, reukgras,…).

Gelukkig weet ik min moaten goed te kiezen, en kent Olivier D. dat allemaal van buiten. Dus (jubel jubel, merci Olivier) beschik ik nu over een voorlopig lijstje van grasjes die in mijn tuin hun ding doen. Meerbepaald:

• Straatgras
• Gestreepte witbol
• Kamgras
• kruising van Engels en Italiaans raaigras
• Geknikte vossenstaart
• Gewoon reukgras
• Ruw beemdgras
• Kweek

Gestreepte witbol is hiervan nog de meest overvloedig aanwezige soort, al wordt er al een paar jaar een ontmoedigingsbeleid gevoerd. Niet dat ik iets tegen dat plantje persoonlijk heb, maar een te grote dominantie van gestreepte witbol verhindert de vestiging van andere planten: in de loop van juni gaat dit gras plat liggen en vormt zo een viltachtige laag die er voor zorgt dat andere planten onderdrukt worden. Op tijd maaien is dus de boodschap: zo voorkom je verder uitzaaien (zaad van witbol blijft vijf jaar kiemkrachtig) en vervilting.

Ruw beemdgras en Geknikte vossenstaart wijzen er op dat er nog ruim genoeg voedsel in de bodem zit, maar de opkomst van Kamgras (voedselplant voor zandoogjesrupsen!) en vooral reukgras (indicatie voor verschralende bodem) laten vermoeden dat het de goede kant op gaat. Nu nog eens een poging wagen om die sprieten een beetje proper op foto te zetten.

Nog even een postje in de reeks ‘naweeën van de cursus faunabeheer’. Een en ander toegepast op de eigenwijze tuin, en dan in hoofdzaak omtrent maaien*. Het basisprincipe is in feite eenvoudig. Hoe meer variatie in een hooiland, hoe meer beestjes. En hoe meer beestjes, hoe vrolijker ik wordt. En hoe krijg je veel variatie? Door vooral niet alles (te)gelijk te maaien, maar in fases en gradaties. Als dat (voor een deel) dan ook nog op een onregelmatige manier gebeurt, dan verhoog je bovendien ook nog eens de dynamiek. Dat is niet zo fijn voor planten want die verkiezen een periodiek terugkerende maaibeurt naar ‘t schijnt, maar voor dieren geeft het extra kansen.

Heel basic kan je het op volgende manier doen: verdeel je hooiland in een aantal deelpercelen. Van die deelpercelen maai je er één het eerste jaar niet. Het jaar daarop laat je een ander deelperceel staan, het jaar daarop weer een ander, enzovoort. Op het schema hiernaast (afkomstig uit de cursus faunabeheer van Inverde, die het op hun beurt uit het boek ‘praktisch natuurbeheer: vlinders en libellen’ geleend hebben): het eerste jaar maai je 1, 3 en 4. Het tweede jaar 1, 2 en 4, enzovoort. Zo kan je een lappendeken van verschillende ontwikkelingsstadia bekomen.

Zo’n lappendeken beantwoord zelden aan een reeële situatie, en al helemaal niet aan wat we onder ‘mooi’, ‘natuurlijk’, laat staan ‘functioneel’ (het tapijt voor haar voetjes) verstaan. Meestal willen we eerder iets zien zoals op het schema hier rechts: een geleidelijke overgang van kortgeschoren paadjes of grasmat (A) , via kruidenlaag (B) naar ruigte of struiklaag (C). Bemerk dat op het schema hiernaast die zone C onderverdeeld is in C1 en C2 die op een ongelijk moment (bijvoorbeeld met telkens een jaar tussen) gemaaid worden; dynamiek, meneer en mevrouw!
Bemerk ook de voorzichtige hoekjes en kantjes: de natuur is niet aan rechte lijnen. In- en uitsprongen verhogen de variatie en verlengen het grensgebied tussen de verschillende stroken, wat op zich al meer overgangssituaties geeft.

Je kan er zelfs voor opteren om ook de kruidenlaag niet elk jaar integraal te maaien. Maar dat moet je perceel in kwestie wel toelaten natuurlijk. Als je hooiland nog nagenoeg vrijwel alleen uit grassen (gestreepte witbol!) bestaat heeft dit weinig zin: alles maaien en afvoeren is dan de boodschap, tot de kruiden uiteindelijk beginnen op te duiken, dan kan je de frequentie verlagen en voor sommige stukken al eens een jaartje over slaan. Daar ben ik in mijn tuin voorlopig nog niet echt aan toe. Wat dan wel kan zie je op onderstaand schema: De zones aangeduid met ‘A’ en de (geel gekleurde) paadjes worden zo goed als wekelijks kortgehouden: gazon met andere woorden. De zones aangeduid met ‘B’ worden 1x gemaaid tussen half mei en begin juni en nog een tweede maal na september. Zone C is opgedeeld in twee delen: dit jaar wordt er geen van beiden gemaaid (eerste jaar dat er in C niet gemaaid wordt), vanaf volgend jaar is het alternerend C1 of C2 dat gemaaid wordt, met af en toe een jaartje overslaan zodat elk stuk om de drie à vijf jaar aan bod komt. Deze C-zones zijn ideale overwinteringsplaatsen voor veel insectensoorten, waaronder vlinders.

*: maaien impliceert in dit geval ook steeds het afvoeren van het maaisel: dat verschraalt de bodem, wat de grassen benadeelt en de bloeiende kruiden bevoordeelt.

Een goeie acht uur maaien verspreid over vier shifts (met een Stihl FS 350, t.a.v. Yo), bijeenharken en afvoeren hebben de klus geklaard. Zonder goeie bosmaaier onbegonnen werk. Met bosmaaier hard labeur, maar doenbaar.

Udaar, kritische lezer, zal ongetwijfeld op de foto rechts nog de nodige restanten boterbloemen-gras-mengsel bemerken op de achtergrond. Dat is niet te wijten aan een tekort aan ijver mijnerzijds. Neen, dat is volledig in de schoenen te schuiven van Rollin, die vorige week meende te mogen beweren dat we best een beetje slordig tewerk gaan bij het ontplooien van enige beheersactiviteiten. Dat zou zelfs voor de nodige dynamiek moeten zorgen. Dat laatste vooral als we niet elk jaar hetzelfde patroontje volgen (inleven in een rund, zo stelde hij: die eten ook willekeurig). Hij had er zelfs allerlei mooie schemaatjes voor, die ik in één van de komende postjes alhier zal transponeren op de situatie in mijn eigenste tuin, jazeker. Want ik ben nu eenmaal een watje als het op mooie schemaatjes aankomt. Het resultaat is een cirkelvormige kom hooiweide, omgeven door wat moet uitgroeien tot een ruige bosmantel-boszoom. Gradiëntsituaties! luwtes en zonnige hoekjes! Habitatjes voor de meest gespecialiseerde niche-zoekertjes onder de westeuropese fauna! Ik zie het alweer helemaal zitten.