De eigenwijze tuin

Scharreleitjes vers van het nest. Kan het nog idyllischer? Die kleine, maar aangename dagelijkse prikkeling van mijn hobbyboer-neuronen, het neigt naar het randje van the-sound-of-music-klefheid.
En kan het nog gezonder? Euhm… ik vrees van wel. In april vorig jaar kreeg ik het confronterend resultaat van een chemische analyse van de kippeneieren afkomstig uit onze tuin. Lood, dioxines à gogo en nog een klets Mangaan, Cobalt, Nikkel, Zink, Arsenicum, Molybdeen, Cadmium en Tallium, en dat allemaal in onze kippeneitjes. Smakelijk. Al moest ik mij niet onmiddelijk ‘Grote Zorgen’ (let op de hoofdletters) maken, blijkbaar.

De resultaten van de tweede staalname (toen, in april 2007 uitgevoerd) liggen in diezelfde lijn. In de tabel hier onder links de waarde van ‘onze eitjes’, daarnaast het gemiddelde voor de 59 belgische staalnamepunten. Indien er al een norm bestaat vind je die in de kolom daarnaast. Waarden boven het gemiddelde zijn oranje aangegeven, waarden boven de norm rood. Deze keer kregen we er ook de resultaten van de bodemstalen erbij, wat tenminste al een idee geeft van de oorsprong van de vervuiling: als ik het juist interpreteer zit die voor de zware metalen in de bodem, terwijl dioxines, pcb’s en pesticiden bij onze kippen vooral komen binnengewaaid /geregend / gevoederd.

Beetje veel kleur in bovenstaande tabel… in elk geval teveel naar mijn goesting. Maar onze eitjes zijn nog lang niet de meest vervuilde (kwikgehaltes tot 477 µg/kg; 13,9 pg dioxines; 12171 (!) ng DDT/DDD/DDE,…). Voor dioxines zitten bovendien slechts 19 van de 59 staalnames ónder de norm. Geen goed nieuws dus voor de kippenhouders onder ons.

Maar (gelukkig maar) er zijn een paar maatregelen mogelijk om (de vervuiling via de bodem) wat op te vangen, zo lees ik in de begeleidende brief:

• “Bevorderen van de grasgroei in de kippenren: door een goede grasmat kunnen kippen minder grond opnemen. Een gezonde grasmat bekomt men door na het zaaien het ingezaaide gedeelte van de kippenren af te sluiten tot het gras volledig uitgegroeid is. Daarna kan de groei blijvend gestimuleerd worden door regelmatig te maaien en onkruid te verwijderen. Extra bemesting kan ook helpen.”
  In onze kippenren groeit momenteel geen gras, een gevolg van de opkweek van tien koekoekkuikens die opgesloten moesten blijven om ze te beschermen tegen eksters en kraaien. Maar inzaaien is, in onze situatie, een haalbare maatregel. Iets om komend voorjaar te doen in elk geval.
• “Voldoende oppervlakte voorzien per kip: wanneer men voldoende ruimte per kip voorziet, dan wordt de grond minder sterk omgewoeld en geef je gras en andere kruiden de kans om te groeien. Hiervoor wordt zo’n 10 tot 25 m² per kip aangeraden. De bodembedekking zorgt er dan voor dat de kippen minder grond zullen opnemen.”
  Onze pluimvee heeft meer dan een halve hectare weide ter beschikking. No problemo dus.
• “Een overdekte voederplaats: zowel commercieel voeder als keukenafval en drinkwater kunnen in het kippenhok of op een droog, verhard plekje buiten het hok gegeven worden. Op deze manier wordt vermeden dat de kippen tijdens het eten veel grond opnemen.”
  Momenteel nog niet haalbaar: 15 kippen en hanen, 3 kalkoenen en 2 parelhoenen binnen eten geven staat garant voor een bloedbad en bijhorende verminking. Zelfs buiten voederen resulteert momenteel dagelijks in rondstuivende pluimen en hevig gekrakeel. Wachten tot er één en ander uitgedeeld / in de pot beland is.
• “Een verhard oppervlak in het kippenhok: sommige kippenhokken zijn nog niet voorzien van een bodem, anders dan de aanwezige aarde. Kippen scharrelen ook in het kippenhok, dus zou men er een verhard oppervlak moeten voorzien om de opname van grond te voorkomen. Een verhard oppervlak kan bijvoorbeeld een betonnen vloer zijn.”
  Al past het niet in mijn beeld van ‘een mooi kippenhok’ is dit wellicht geen slecht idee. Te overwegen…

Jammer dat er geen staalname meer volgt binnen een paar jaar, om te zien of er effectief dingen verbeterd zijn. Maar wie weet komt er nog een vervolg op dit contegg-onderzoek. Als het zo ver komt hou ik u als vanzelfsprekend op de hoogte.

Een historisch dieptepunt, letterlijk dan: Voor het eerst sedert onze verbouwingen is de regenwaterput droog gevallen. Tienduizend liter regenwater doorgespoeld via het toilet, de wasmachine, water voor de schapen, de kippen en de terrasplanten. Daarnaast hebben we nog stadwaterverbruik (bad, douche, koken en afwassen,…), maar dat is vrij beperkt.

En dan letten wij nog op ons waterverbruik, in tegenstelling tot al dat zwembadvullende tuinsproeivolk dat wekelijks zijn audi afhoost op een hogedrukgereinigde oprit. Niet onnodig verkwisten en al, wij. Maar niettemin, op een goede maand tijd t-i-e-n-d-u-i-z-e-n-d liter er door. Behoorlijk confronterend. Niet dat we nu met een ‘waterprobleem’ zouden zitten: we hebben nog een steenput die schier bodemloos is, en mocht die droog vallen dan komt er nog altijd water uit de kraan. Meer water tot onze beschikking dan een groot Afrikaans dorp … lucky us.

Een uitgebreid antwoord ontvangen op mijn vragen omtrent onze kippeneieren (zie alhier). Correcte mensen, daar bij CODA, waarvoor vriendelijken dank.

Wat het lood betreft lijken die mensen vooral de bodem als hoofdverdachte te beschouwen :

“ … want van nature bevat een bodem vrij veel lood, maar de planten nemen het zeer weinig op (als kippen gras pikken en opeten stelt dat een beperkt probleem). Kippen eten gronddeeltjes, en daarbij ook het lood dat er in zit, op. Bovendien eten kippen regenwormen die lood kunnen opstapelen. Of de bodem aangerijkt is zal moeten blijken uit de nog uit te voeren bodemanalyse. Normaal is dat niet het geval in uw streek. Het is echter voldoende dat er ooit oude houten ramen waarop loodverf zat in brand gestoken werden op de kippenweide om een accumulatie van lood in de bodem te verkrijgen. “

Nog een opmerkelijk citaatje in dat verband:

” We nemen niet zelf de stalen maar ik laat mij vertellen dat kippen die commercieel scharreleieren produceren, niet in contact komen met de bodem. Ze hebben een terrein met een harde ondergrond en krijgen wat houtkrullen, zagemeel of zand om in te scharrelen. Als je kippen in contact laat met grond dan loop je altijd een risico.“

voor de overige zware metalen is er niks aan de hand: de concentraties in de eieren zijn een weerspiegeling van de natuurlijke bodemgehalten. Mn en Zn komen blijkbaar in relatief hoge natuurlijke concentratie voor in de bodem en dus ook in de eieren.

‘En de dioxines?’ zo hoor ik u denken. Wel, ook hier kán de oorzaak in historische vervuiling van de bodem door verbranding en/of storten van assen liggen. Wellicht zullen we meer weten éénmaal de bodemstalen geanalyseerd zijn. Desnoods de kippenren ophogen met propere grond ? (maar wie garandeert mij ‘propere’ grond…)
enfin, algemene conclusie:

” Als je de eieren dus zelf met mate consumeert (1 ei per week is niet veel) zijn er weinig problemen te vrezen, zelfs niet voor kinderen. Je mag de eieren niet in de handel brengen want dat is strafbaar gezien ze niet aan de normen voldoen.”

In de handel brengen doe ik overigens niet, ik geef ze gratis weg :-) Eitjes iemand? Gratis af te halen…

Scharreleitjes van eigen kippen, wat kan daar nu verdacht aan kunnen zijn newaar? Zeker als de beestjes in kwestie, zoals in ons geval, enkel keukenafval en graantjes te eten krijgen. Ik was er dan ook nogal gerust in toen ik me zo’n half jaar geleden aanmelde om deel te nemen aan Contegg, een onderzoek op landelijke schaal waarbij de contaminatie met zware metalen, PCB’s, pesticiden en weet ik wat meer bij eieren afkomstig van kippen gehouden bij particulieren gemeten werd.

Gisteren kwam de vriendelijke dame alweer langs voor de voorziene tweede staalname. Net als de eerste keer vertrok ze ook nu weer met een paar dozijn eieren, kippenmest, grondstalen en keukenresten. Ze had ook de resultaten mee van de herfststaalname van vorig jaar.Op zich was ik verrast met het resultaat, want gezien de landbouwzone waarin wij ons bevinden had ik toch enige pesticide-residus verwacht. Maar niks geen pesticiden, niks geen PCB’s, geen nanogrammeke hexachloorhexanen, lindanen, DDT, DDD of DDE. Een pluim voor buur-boer dus. Een groot contrast met andere staalnamepunten, waar sommigen blijkbaar tot meer dan het twintigvoudige van de norm scoren. ‘t zullen uw kiekes maar zijn die die eitjes leggen…

In plaats daarvan tot mijn verrassing behoorlijk hoge concentraties zware metalen. Wat lood betreft (218,53 µg/kg) zitten we zelfs boven de norm van 100 µg/kg. Let wel, 16 van de 40 deelnemers zitten boven dien norm, met uitschieters tot 471 µg! Meer dan 1 op 3 dus! En wat te denken van het gehalte Mangaan, Cobalt, Nikkel, Zink, Arsenicum, Molybdeen, Cadmium en Tallium, wat bij ons telkens boven het gemiddelde van de 40 staalnames ligt. Maar daar blijken dan weer geen normen voor te bestaan. (ramen en deuren gesloten houden zal de norm hier zijn, naar aloude vlaamse gewoonten…)
Verder ligt ook het dioxine-gehalte (6,08 pgTEQ/g vet) meer dan dubbel zo hoog als de Belgische norm (3 pg TEQ/g vet). Maar hier vallen slechts drie van de 40 meetpunten ónder de norm!
Maar van waar komt al die vuiligheid? Ik weet dat Fonske, de vroegere bewoner van ons huis (amongst many other things) al de as van zijn kolenstoof in de tuin kieperde. Maar zware metalen kunnen blijkbaar ook vlotjes via fijn stof dat neerslaat ergens terechtkomen. Groot vraagteken met andere woorden.
Bij dioxines denk ik dan weer onmiddelijk Vetsmelterij-Verkest-gewijs aan besmetting via het voedsel. Of is ook hier besmetting via de bodem mogelijk? ‘k heb er geen gedacht van. Daar moet ge dan een gecombineerd bioloog-doctor in de microbiologie koppel voor zijn…
Ik heb dan maar een vriendelijk mailtje geformuleerd om wat meer uitleg te krijgen. Met ook de vraag hoe het zit met de eieren uit de supermarkt. Al zit daar dan misschien wat minder lood in, maar wel weer antibiotica en dooierkleurstof.
Ik hou u allen op de hoogte!