springstaarten – Collembola

Isotoma viridis

isotoma viridis isotoma viridis

Tomocerus longicornis vulgaris (zie comments)

tomocerus longicornis

Dicyrtomina spec.

dicyrtomina spec.

Sminthurides aquaticus

springstaartjes

Springstaarten doen zich in elke tuin (ja, ook bij u!) in grote aantallen tegoed aan rottend
materiaal en schimmels. Ze zitten opeengepakt in de bovenste bodemlaag,
met honderden tot duizenden per vierkante meter. Toch vallen ze amper op
omdat ze meestal kleiner dan 1 mm blijven. Enkele soorten worden groter
en worden ‘makkelijker’ waargenomen. groter dan een centimeter worden ze
echter niet. Omdat ze zes poten hebben worden ze tot de vleugelloze insecten
(Apterygota) gerekend, maar uit mDNA-onderzoek blijkt dat ze eerder met
de crustaceae (kreeften en co) verwant zijn dan met insecten.

Springstaarten springen inderdaad met hun staart. Die zit in rust als een
dubbele vork (de furca) onder het lichaam opgespannen aan een haakje
(het tenaculum), klaar om losgehaakt te worden en het beestje tientallen
keren zijn eigen lichaamslengte weg te slingeren. Meestal doen ze dat om
aan predatoren te ontsnappen. Springstaarten staan namelijk op het menu
van spinnen, mieren, kevers, mijten, hooiwagens, pseudoschorpioenen en nog
één en ander.

Isotoma viridis, één van de soorten aangetroffen in
onze tuin, is normaalgezien vegetarisch van inslag en eet schimmeldraadjes,
sporen, rottende blaadjes en algjes als pleurococcus en dergelijke. Maar
als hij dat niet vindt dan wendt hij zich gewoon tot een soortgenoot om
die op te vreten, of andere springstaartsoorten of een paar nematoden. Niet
zo kieskeurig dus.

Sminthurides aquaticus

Beide springstaarten op de foto zijn volwassen dierenDie kleine gelige is een bronstige mannetje dat alvast zijn vrouwtje gereserveerd heeft door haar letterlijk aan de haak te slaan om er op een later tijdstip van vuile manieren mee te doen.

19 reacties op springstaarten – Collembola

  1. Frans Janssens schreef:

    Niet Tomocerus longicornis maar meer waarschijnlijk Tomocerus vulgaris.
    Bij Pogonognathellus longicornis zijn de antenne langer dan het lichaam.

  2. onderdeappelboom schreef:

    Hei Bart, al googelend op ‘springstaarten’ ben ik hier zowaar ook terecht gekomen! Deze nozems teisteren al een tijdje onze voorgevel. Ik weet dat de mensen insecten meer moeten leren waarderen, maar als ze in grote getale èn aan de woonst voorkomen, dan ben ik zonder mededogen; dan moeten ze weg. Ze komen nu zelfs binnen (waar ze door droogte redelijk snel dood gaan, maar mijn tolerantiedrempel is bereikt: ze moeten WEG!) Helaas, het lukt mij niet. Volgens mij zitten ze ofwel in de voegen (die nog niet gevoegd zijn, als je begrijptwatikbedoel) ofwel in de kiezels vlak tegen de gevel. Ik zou die kiezels nu wat willen wegschrapen, maar heb jij enig idee hoe diep zo’n nest kan zitten? (en hoe diep ik dus moet wegschrapen?)

  3. bart schreef:

    Ik denk niet dat dat ‘nesten’ maakt eigenlijk. Springstaarten zijn verschrikkelijk algemeen en zitten nagenoeg overal, tot in de bloempotten op je vensterbank toe. Doorgaans merk je geeneens dat ze er zijn. Maar hoe je er van af moet komen op een beetje milieuvriendelijke manier: geen idee.

  4. onderdeappelboom schreef:

    Ok :-( Toch bedankt! :-)

  5. Loko Tosh schreef:

    Komt er gisteren op het werk toch niet iemand langs met een foto van een springstaart, een tiental dode exemplaren op wat kleefband, de info dat hij ervan vergeven is thuis en de vraag hoe ervan af te geraken? Wat gegoogled en niet veel wijzer geworden. Ben vergeten hem de stofzuiger aan te raden. Iemand andere ideeën?

  6. onderdeappelboom schreef:

    Loko Tosh, wat ik er ondertussen van geleerd hebben: ze leven van vochtigheid, en daarom normaal niet binnen. Toch lees ik hier en daar dat het een toenemend probleem is in nieuwbouw. Verbeterde isolatie is helaas in veel huizen nog synoniemvoor verhoogde vochtigheid, en daar leven die beestjes van. Dus in huis zou je met een bouwdroger, stofzuiger, haardroger toch al iets moeten kunnen doen. Kan hij localiseren waar ze vandaan komen?
    Buiten zitten ze in de strooisellaag, dus onder oude herfstbladeren, in vochtige kiertjes, maar soms ook gewoon in de kiezels vlak bij de gevel. Milieuvriendelijk ervan af geraken is dus door uitdrogen, maar ik moet eerlijk toegeven dat dat met wezens die zowat overal kunnen zitten onbegonnen werk is. Voor chemische bestrijding lees ik: een bestrijdingsmiddel op basis van pyrethrinen en piperonylbutoxide. Maar zelfs dan kunnen ze terugkomen. En ik begrijp je collega zeer goed; je kunt werkelijk zot worden van die beesten. Verwittig hem maar dat ze op een dag als vandaag, als het zonnetje gaat schijnen, zeker weer tevoorschijn zullen komen… Ik heb alvast een zwarte doek over mijn ecobordje van VELT gehangen…

  7. onderdeappelboom schreef:

    Loko Tosh, laat je nog eens weten hoe het je collega vergaat? Ben wel benieuwd of en hoe hij ervan afgeraakt. (Hij moet trouwens ook zijn bloempotten in huis checken; daar schijnen ze graag in te zitten)

  8. Loko Tosh schreef:

    onderdeappelboom: het was geen collega, maar een bezoeker die om raad kwam. Ik heb noch zijn naam, noch zijn adres. De springstaarten zaten vooral buiten op de gevel en het was zo erg dat ze de vensters niet meer konden openzetten om het huis te verluchten. Hij was blij dat ik zijn plaag een naam kon geven. Ik heb hem trouwens deze blog getoond, misschien leest hij wel mee en is hij nu je coctail aan het testen … who knows? Wordt misschien vervolgd.

  9. Loko Tosh schreef:

    onderdeappelboom: via de franse wikipedia kom ik op http://www.collembola.org/ terecht waar ik de naam Frans Janssens tegenkom, collembola specialist van de unif van Aantwaarpen; misschien daar eens je oor te luisteren leggen?

  10. onderdeappelboom schreef:

    Dezelfde die hier helemaal bovenaan staat? Merci Loko Tosh! ’t Is echt een merde met die mormels…

  11. Loko Tosh schreef:

    onderdeappelboom: keep us posted buddy

  12. onderdeappelboom schreef:

    Ik kan alvast alle lof toezwaaien aan de heer Janssens die ons hypersnel en vriendelijk per mail aan het helpen is. Eerste raad is alvast citronella-olie gebruiken. Daar gaan ze van dood. Je kunt het ook op kieren van ramen enzo doen om te beletten dat ze binnen komen. Wel dagelijks herhalen. I’ll keep you informed (en Bart, oprechte excuses dat ik je natuurvriendelijke blog even gekaapt hebt ter bestreiding van een stukje natuur… Heb je liever dat ik verder per mail aan Loko Tosh info geef?)

  13. bart schreef:

    Nee hoor, zolang ik met je spellingfouten mag lachen ben ik al lang en breed tevreden en geniet ik met volle teugen mee. Is’t van alteroasje van de springstaarten dat je onze geliefd AN zo toetakelt? :-)

  14. bart schreef:

    a propos, je hebt er op zijn minst toch wel een paar mooie foto’s van gemaakt, vooraleer ze met die citronella-olie te lijf te gaan mag ik hopen?

  15. onderdeappelboom schreef:

    Greinslacht met een ander mijsje! :-p
    Overigens, met die citronella dood je alleen de zichtbare beestjes. Dan zitten er nog een paar duizend te wachten om terug te komen. En bovendien werkt het maar een dag (die olie is erg vluchtig). Dus we zijn er totaal niet vanaf. Geloof me, ’t is ècht niet om te lachen.

  16. Loko Tosh schreef:

    @ Frans Janssens: De oude boerenwijsheid dat een goeie vorstperiode ’t fernin een zware klap toebrengt, slaat blijkbaar niet op deze overlevers. Het zijn super vochtige dagen en hun natuurlijke vijanden zijn nog niet ontdooit? Hoe moeten we ons de wereld voorstellen vanuit het standpunt van een sneeuwvlo? Is het nu partytime voor hen?

  17. onderdeappelboom schreef:

    ‘k Ben precies niet de enige die zijn kennis van het Nederlands vergeet bij het zien van springstaarten ;-)

  18. Loko Tosh schreef:

    neen

Geef een reactie